Τα αρχαιότερα άμφια που διασώθηκαν μέχρι σήμερα Μέρος Α’

Στο μέρος Α’ επιλέγουμε να σας παρουσιασουμε πληροφορίες για αρχαιότερα άμφια που διασώθηκαν μέχρι σήμερα σε ζωγραφικές παραστάσεις. Στο μέρος Α’ αναφερόμαστε στο Στιχάριο, τα επιμάνικα και το Οράριο. eamfia4

Από τις αρχές του 17 ου αι. παρατηρείται άνθηση στην τέχνη της κατασκευής αμφίων, κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, από όπου άμφια στελνόταν στην Ρωσία, τις παραδουνάβιες ηγεμονίες και τα άλλα χριστιανικά κέντρα. Ενώ μέχρι τότε η τέχνη των αμφίων ήταν έργο κυρίως των μοναχών, πολλά ονόματα των οποίων διασώθηκαν, ήδη εμφανίζονται λαϊκοί τεχνίτες, κυρίως γυναίκες, των οποίων τα έργα δεν απεικονίζουν πλέον την αυστηρή παράδοση, αλλά δέχονται ισχυρές επιδράσεις από τη δύση.

 Στιχάριο

Στις εικονιστικές παραστάσεις της θείας λειτουργίας στις μονές Φιλανθρωπινών, Ντίλιου, Σταυρονικήτα, Βαρλαάμ, της Ανατολής Λαρίσσης, της αγίας Θεοδώρας Άρτης και της Παναγίας Κοκαμιάς στην Β. Ήπειρο παριστάνεται και το αρχιερατικό στιχάριο. Προβάλλεται στον πάγιο, καθορισμένο τύπο με ποταμούς που συμβολίζουν το διδασκαλικό χάρισμα που περιβάλλει τον αρχιερέα.

Τα στιχάρια των διακόνων είναι κατά το πλείστον ανοικτόχρωμα, κυρίως λευκά εξεικονίζοντας την λαμπρότητα της τρισηλίου θεότητος, όπως παρουσιάζεται στις Μονές του Μυστρά, Ραβάνιτσα,Φιλανθρωπινών, Ντίλιου, Σταυρονικήτα και Αναπαυσά. Τα στιχάρια των ιερέων είναι όμοια με του Χριστού.

Επιμάνικα

Παράδειγμα, ζεύγος επιμανικιών του 17 ου αι. διασώζονται στο εκκλησιαστικό μουσείο της Μητρόπολης Σερρών & Νιγρίτης, δωρεά της Μαρίας Μαραγκού με εικονιζόμενο θέμα τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Στο ένα απεικονίζεται ο αρχάγγελος Γαβριήλ και στο άλλο η Παναγία. Οι μορφές παριστάνονται όρθιες στο μέσο δύο σπειροειδών βλαστών που καταλήγουν σε άνθη. Οι μίσχοι τους στερεώνονται στο κεντρικό βλαστό, χρώματος βυσσινί. Στις τρεις πλευρές του βρίσκονται κεντημένα πυκνά άνθη μαργαρίτας, ενώ στην κάτω πλευρά του κάθε επιμάνικου είναι κεντημένη μεγαλογράμματη επιγραφή η οποία
αποτείνεται στο αρχάγγελο.

Το άμφιο είναι κεντημένο με αξιόλογη τέχνη και πλούσιο υλικό. Χρυσή και αργυρή κλωστή εναλλάσσεται στα ενδύματα των προσώπων και διασπά την μονοτονία των μεταλλικών συρμάτων, σχηματίζοντας πτυχές από κόκκινο στο χρυσό και θαλασσί στο ασημένιο. Έχει διαστάσεις 0,19 Χ 0,30 Χ 0,19 cm 345 . Τα επιμάνικα στην ι. μονή του Σινά παριστάνουν τον Ευαγγελισμό, σκηνές από το Δωδεκάορτο, ο Χριστός με τους προφήτες, οι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος, εικονογραφίες που επικρατούν από τον 17 ον αι. μέχρι τα τελευταία χρόνια, όπου απλουστεύεται σ’ ένα σταυρό σε κάθε επιμάνικο.

Οράριο

Στις διακονικές απεικονίσεις των μονών του Μυστρά, της Σταυρονικήτα, Αναπαυσά, Φιλανθρωπινών, Βαρλαάμ, Ντίλιου, Βατοπεδίου, υπάρχει στο οράριο γραμμένη η επιγραφή « ΆΓΙΟC, ΆΓΙΟC », το οποίο διδάσκει την λειτουργική τάξη των αγγελικών δυνάμεων.

Κατά παραχώρηση περιγράφουμε επίσης περίτεχνες παραστάσεις πάνω στα οράρια. Σημαντικό περιτέχνημα αποτελεί το οράριο του Νικηφόρου Κρητός, 1748 μ.Χ. το οποίο διασώζεται στη ι. μονή του Σινά. Κεντήθηκε από κρητικό εργαστήριο. Αποτελείται από μια στενή λωρίδα από κόκκινο χρώμα και κοσμείται με σταυρό στον τράχηλο. Ακολουθεί ένα κόσμημα με άνθη που διακόπτεται από τρία ζεύγη αγίων: τους προφήτες Μωϋσή και Ααρών, στο μέσο την Θεοτόκο-Βάτο, την αγία Αικατερίνη και τους δύο διακόνους Λαυρέντιο και άγιο Στέφανο.

Το www.e-amfia.gr αποτελεί το πληρέστερο ηλεκτρονικό κατάστημα στο χώρο της Ιερατικής ενδυμασίας, ενώ η δομή παρουσίασης των προϊόντων σε συνδυασμό με την ποικιλία των προϊόντων που μπορείτε να συναντήσετε στο ηλεκτρονικό μας κατάστημα, έχει επιλεγεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να ενσωματώνει την ιστορική εξέλιξη της αμφίεσης των κληρικών ανά βαθμό ιεροσύνης.

 

Advertisements

Δώρα που μπορείτε να επιλέξετε για την Εκκλησία σας.

church supplies

Πολλοί έχουμε εκφράσει την επιθυμία κατά καιρούς να κάνουμε ένα δώρο στην Εκκλησία, στον Ιερέα, στην Ενορία μας. Επίσης σε κάθε επίσκεψη μας στο Άγιο Όρος ως ένδειξη σεβασμού και αγάπης προς τους μοναχούς όλοι μας πάντα φροντίζουμε να επιλέξουμε ένα χρήσιμο δώρο για την καθημερινότητα τους.

Σας προτείνουμε λοιπόν να επιλέξετε ένα από τα δώρα από τη συλλογή μας στο http://www.e-amfia.gr (πατήστε ΕΔΩ ) διασφαλίζοντας την χρησιμότητα του δώρου σε συνδυασμό με τις ανάγκες και την οικονομική δυνατότητα του καθενός από εμάς.

Με εκτίμηση,

Η ομάδα του e-amfia.gr

Τα Ιερά Άμφια των Κληρικών

700

1. Στιχάριο.  2. Επιτραχήλιο.  3. Φελώνιο.  4. Ζώνη.  5. Έπιμάνικα.  6. Έπιγονάτιο.
Το θεολογικό – συμβολικό νόημα κάθε αμφίου εκφράζεται κατά κανόνα – για τους περισσότερους ύπομνηστές της θείας Λατρείας – με τους ψαλμικούς στίχους πού λέγει ο κάθε Λειτουργός την ώρα πού ενδύεται. Το χρώμα των αμφίων προσδιορίζεται όπως και το της Αγίας Τραπέζης, εφ’ όσον είναι δυνατό.
α. Το Στιχάριο
Είναι ποδήρης χιτώνας κοινός για τους τρεις βαθμούς της Ιεροσύνης με φαρδιά μανίκια. Το χρώμα του είναι συνήθως λευκό, σύμβολο της αγνότητας και της πνευματικής χαράς. Συμβολίζει τη φωτεινή των Αγγέλων περιβολή και το καθαρό και αμόλυντο της ιερατικής τάξεως καθαρότητα για την οποία οι Λειτουργοί καταξιούνται της θείας Χάρης. Αυτό μαρτυρεί και το Γραφικό χωρίο πού λέγουν κατά την ένδυση τους: «Άγαλλιάσεται ή ψυχή μου επί τω Κυρίω, ένέδυσε γαρ με ίμάτιον σωτηρίου…».
β. Το Όράριο (orare = προσεύχεσθαι)
Είναι ταινία υφάσματος πού φέρεται στον αριστερό ώμο, (με τα άκρα ένα εμπρός και ένα πίσω) και γραμμένο σ’ αυτό το Άγιος, Άγιος, Άγιος. Έξεικονίζει τις πτέρυγες των Αγγέλων, εφ’ όσον «οι Διάκονοι… εις διακονίαν αποστελλόμενοι προστρέχουσιν».
γ. Τα Έπιμάνικα
Με αυτά, κοινά και για τους τρεις βαθμούς, συγκρατούνται τα άκρα του Στιχαρίου μαζί με τα λοιπά ενδύματα του Λειτουργού. Εικονίζουν την παντοδύναμη ενέργεια του Θεού και των Τιμίων Δώρων πού προσφέρονται με τα χέρια του Ιερουργού. Γι’ αυτό λέγουν τα ψαλμικά χωρία: «Ή δεξιά Σου Χείρ, Κύριε, δεδόξασται εν ίσχύι….» «Αί χείραι Σου εποίησαν με καί έπλασαν με…». Συμβολίζουν και τα δεσμά του Κυρίου με τα όποια δεμένος οδηγήθηκε προς τον Πιλάτο.
δ. Το Έπιτραχήλιο
Είναι σαν το Όράριο, φέρεται στον τράχηλο από τους Πρεσβυτέρους και Επισκόπους και έχει και τα δύο άκρα εμπρός. Εικονίζει την άνωθεν κατερχόμενη χάρη του Παναγίου Πνεύματος. Γι’ αυτό ένδυόμενοι αυτό λέγουν: «Εύλογητός ο Θεός ο έκχέων την Χάριν επί τους Ιερείς Αύτου…». Τα κρόσσια πού υπάρχουν στο κάτω άκρο του συμβολίζουν τις ψυχές των ανθρώπων του ποιμνίου τους, για τις όποιες είναι υπεύθυνοι και θα λογοδοτήσουν κατά την ήμερα της κρίσεως. Χωρίς Έπιτραχήλιο καμία ιεροπραξία δεν μπορεί να τελεστεί.
ε. Ή Ζώνη
Ή ζώνη την οποία φέρει ο Πρεσβύτερος και ο Επίσκοπος για να συγκρατεί τα άμφια, αποτελεί υπόμνηση της πνευματικής αποστολής και της ευθύνης τους. Συμβολίζει την ετοιμότητα πού πρέπει να έχουν για την απόκρουση καθενός εναντίου κατά την προτροπή του Κυρίου: «έστωσαν υμών αί οσφύες περιεζωσμέναι και οι λύχνοι καιόμενοι…» (Λουκ. ιβ’, 35).
στ. Το Φελώνιο
Είναι ένδυμα αρχαϊκής μορφής χωρίς χειρίδες και φέρεται από την κεφαλή. Συμβολίζει τον άρραφο χιτώνα του Κυρίου και την επίγεια Εκκλησία. Όπως ο χιτώνας είναι άρραφος και ένα τεμάχιο, έτσι πρέπει και ή Εκκλησία να είναι ΜΙΑ. Κατά τον Άγιο Γερμανό Κων/πόλεως, το Φελώνιο εικονίζει την πορφύρα με την οποία ενέπαιζαν τον Κύριο μας, γεγονός το όποιο πρέπει να έχει κατά νουν πάντοτε ο Πρεσβύτερος…
ζ. Το Έπιγονάτιο
Είναι ρομβοειδές ύφασμα εξαρτώμενο από τη ζώνη με παράσταση το νιπτήρα του Μυστικού Δείπνου ή την Ανάσταση. Το φέρει ο Αρχιερέας και κάθε όφφικιουχος πρεσβύτερος. Εικονίζει το λέντιο με το όποιο ο Κύριος έπλυνε τα πόδια των Μαθητών Του. Συμβολίζει και την πνευματικήμάχαιρα «εν ώ δυνήσεσθε πάντα τα βέλη του πονηρού τα πεπυρωμένα σβέσαι… και την μάχαιραν του πνεύματος, ό εστίν ρήμα Θεού» (Εφ. στ’, 16). Κατά τον Άγιο Συμεών Θεσ/νίκης, συμβολίζει τη νίκη κατά του θανάτου και την Ανάσταση του Κυρίου. Γι’ αυτό ένδυόμενοι οι Λειτουργοί λέγουν: «Περίζωσαι την ρομφαίαν σου επί τον μηρόν σου, Δυνατέ…».
η, Ό Αρχιερατικός σάκκος
Αυτός αντικατέστησε στην περίοδο της τουρκοκρατίας το πολυσταύριο φελώνιο του Επισκόπου, πού έγινε κατ’ απομίμηση του αυτοκρατορικού σάκκου. Διατήρησε όμως το συμβολισμό του φελωνίου, καθ’ όσον ο Αρχιερέας εικονίζει τον Χριστό. Οι κωδωνίσκοι του σάκκου έξεικονίζουν τους δώδεκα κωδωνίσκους του Ααρών και συμβολίζουν το διδακτικό κήρυγμα του Αρχιερέα.